Toplam ekipman etkinliği, yani OEE (Overall Equipment Effectiveness), Dassault Systèmes'in (3DS) kaynaklarında bir üretim göstergesi olarak geçer. 3DS'in DELMIA blogundaki 15.11.2022 tarihli yazı OEE'yi, makine zamanı analizi (Machine Time Analysis) ve diğer rol bazlı temel performans göstergeleri (KPI) ve analizlerle birlikte DELMIA Production'ın içgörü verdiği başlıklar arasında sayar. 3DS'in endüstriyel ekipman üreticilerine yönelik Connected Services sayfası ise göstergenin üç boyutunu adlandırır: yüksek bir OEE düzeyini korumak için ekipmanın kullanılabilirliğini, ekipmanın performansını ve ürün kalitesini artıran strateji ve girişimler kritiktir.
Bu yazı, OEE'nin hesap yöntemini değil, göstergeyi besleyen kaydı ele alır: duruşun, hızın ve kalitenin sahada nasıl kaydedildiğini, elle tutulan kaydın raporu nereden bozduğunu ve verinin makineden nasıl alınabileceğini. Aynı yöntemle hesaplanan iki rapor, beslendikleri kayıt farklıysa farklı OEE verebilir. Bu yüzden tanımları hesaptan önce sabitlemenizi öneriyoruz.
OEE'nin üç boyutu ve beslendiği kayıt
Tablonun ilk sütunu 3DS'in Connected Services sayfasındaki adlandırmadır. Diğer iki sütun, her boyutun sahada hangi kayda dayandığına ve kayıt eksik kaldığında ne olduğuna dair bizim değerlendirmemizdir.
| Boyut (3DS'in adlandırması) | Sahada dayandığı kayıt | Kayıt eksik kalırsa |
| Ekipmanın kullanılabilirliği (equipment availability) | Duruşun başlangıcı, bitişi, sınıfı ve nedeni | Kayda geçmeyen duruş kayıp olarak görünmez; neden kodu yoksa kayıp analiz edilemez |
| Ekipmanın performansı (equipment performance) | Çalışılan süre, üretilen adet ve işin standart hızı | Adet vardiya sonunda elle girilirse hız kaybı ile sayım hatası birbirinden ayrılamaz |
| Ürün kalitesi (product quality) | Sağlam ve ıskarta adedi; ıskartanın ayıklandığı yer ve zaman | Iskarta sonradan ayıklanırsa kayıp, parçanın üretildiği vardiyaya ve işe yansımaz |
Üç boyut üç ayrı kaybı gösterir: ekipmanın durduğu zamanı, çalışırken yavaşladığı zamanı ve üretilip sağlam çıkmayan parçaları. Hangi boyutun düşük kaldığı, iyileştirmenin nereden başlayacağını da gösterir.
Göstergenin sınırını da baştan koyalım. 3DS'in DELMIA blogundaki konveyör yazısına göre OEE yükselirken zamanında ve eksiksiz teslimat (OTIF) oranı düşüyorsa, bu genellikle tek bir istasyonun bütün sistem aleyhine iyileştirildiği anlamına gelir. OEE ekipmanın etkinliğini anlatır; siparişin zamanında sevk edilip edilmediğini ya da parça maliyetini tek başına göstermez.
Planlı duruş mu, plansız duruş mu?
Kullanılabilirlik kaydındaki ilk karar, bir duruşun hangi sınıfa yazılacağıdır. 3DS'in DELMIA Apriso bakım sayfası, çözümün plansız duruşlara (unplanned downtime) hızlı yanıt vermeye yardım ettiğini ve doğru bakım stratejisinin önleyici ve kestirimci bakım planlarını mümkün kıldığını yazar. Planlı ve plansız ayrımı bu yüzden bakım kaydıyla da ilgilidir. Bizim önerimiz, önleyici bakım için planlanmış bir duruş ile arıza nedeniyle yapılan bakımı ayrı sınıflara yazmaktır.
Hangi duruşların planlı, hangilerinin plansız sayılacağını tesis kendisi tanımlar ve bu tanım bir kez yazılı hale getirilmelidir. Aynı iş, örneğin bir kalıp değişimi, bir vardiyada planlı, öbüründe plansız duruş diye kaydedilirse iki vardiyanın kayıtları, OEE aynı yöntemle hesaplansa bile birbiriyle karşılaştırılamaz. Tanımı değiştirmek de sonucu etkileyebilir; raporda tanım değişikliğiyle gerçek iyileşmeyi ayrı göstermek bu yüzden gerekir.
Manuel Veri Toplama OEE Hesaplamasını Nasıl Etkiler?
3DS'in DELMIA MES sayfası, doğruluğu artırmak için elle tutulan kağıt kayıtların yerine dijital veri toplamayı koymayı sayar; aynı sayfa kağıtsız atölye yürütmesini (Paperless Shop Floor Execution) ve atölye operasyonlarına gerçek zamanlı görünürlüğü de listeler. Elle toplamada OEE'nin her girdisi bir kişinin kaydına dayanır. Aşağıdaki tablo, girdiler elle toplandığında olası hataların hangi boyutu nasıl etkileyebileceğini gösterir; tablo bizim değerlendirmemizdir ve ölçülmüş bir değer içermez.
| Girdi | Elle toplamada olası hata | Etkilenen boyut |
| Kayda geçmeyen duruş | Kısa sürdüğü düşünülerek ya da unutularak forma yazılmaması | Duruş süresi çalışılmış süre gibi kalır; kayıp kullanılabilirlik yerine performansta görünür, nedeni de kaybolur |
| Duruşun başlangıcı ve bitişi | Saatin yuvarlanarak ya da vardiya sonunda hatırlanarak yazılması | Süre kayar; kullanılabilirlik ve performans birlikte etkilenir |
| Duruş nedeni | Serbest metinle ya da "diğer" koduyla girilmesi | Boyutlar değişmez, ama kaybın nedeni analiz edilemez |
| Üretilen adet | Vardiya sonunda sayılıp elle girilmesi | Performans ve kalite aynı sayıya dayandığı için bir sayım hatası ikisini birlikte etkiler |
| Sağlam adet | Iskartanın sonraki istasyonda ya da günler sonra ayıklanması | Kalite kaybı, parçanın üretildiği vardiyaya ve işe doğru yansımaz |
| İşin standart hızı | Rota standardından ya da eski bir tezgah değerinden alınması | Performans, tezgahın bugünkü standart hızına göre ölçülmez |
Bizim görüşümüze göre elle toplamanın asıl bedeli, iyileştirme emeğinin yanlış boyuta harcanmasıdır: kayıp yanlış boyutta göründüğünde ekip çözümü de yanlış yerde arar.
OEE analizi: kaybı olaya bağlamak
OEE analizinden anladığımız, tek bir yüzdeyle yetinmeyip kaybı önce üç boyuta, sonra tek tek olaylara ayırmaktır. 3DS'in 18.08.2026 tarihli DELMIA blog yazısı, DELMIA üretim operasyonları yönetimi (MOM) içinde sanal yardımcı LEO'ya kazandırılacak yetkinlikleri anlatır. Yazıya göre kullanıcılar gösterge panolarında gezinmek ya da raporu elle hazırlamak yerine operasyonla ilgili sorularını doğrudan sorabilecek. Yazının örneklerinden biri, bir hattın içinde bulunulan haftadaki OEE'sini ve kayda geçen en büyük kayıplarını özetlemektir; bir diğeri, dünkü performans düşüşüyle ilişkili üretim, kalite ya da ekipman olaylarını belirlemektir.
İki örnek de aynı koşula dayanır: kaybın ve onu doğuran olayın kayda geçmiş olması. Kayıtta olmayan bir duruş, hangi araçla sorgulanırsa sorgulansın cevapta da yer almaz.
Veriyi makineden almak
3DS'in DELMIA portföyünde makine bağlantısını anlatan sayfalardan biri DELMIA Apriso'nun sistem entegrasyonu sayfasıdır. Sayfaya göre DELMIA Apriso Machine Integrator, ekipman katmanının yönetimini basitleştiren bir bağlantı sağlar; gerçek zamanlı veri toplamayı dağıtık, çift yönlü makine ya da proses kontrol bağlantısıyla otomatikleştirir, yaygın endüstri protokollerini destekler ve üretim verisine gerçek zamanlı görünürlük verir.
3DS'in 12.12.2022 tarihli DELMIA blog yazısı da yeni nesil bağlantının kullanım örnekleri arasında canlı ve etkileşimli atölye izlemeyi sayar. Yazıya göre kullanımdaki her kritik iş istasyonundan gerçek zamanlı veri toplamak, ara stoka (WIP) ve kaynak durumuna daha fazla görünürlük sağlar; bu da akışı ve varlık performansını artırarak OEE'yi iyileştirir.
Veri makineden gelse bile yetki sorusu kalır: duruş nedeninin kodunu kimin gireceği ve kaydı sonradan kimin düzelteceği baştan tanımlanmalıdır; düzeltmenin iz bırakması ve raporlara hangi rolün erişeceği de bu tanımın parçasıdır. MES'in tanımını ve ERP'den ayrışan sorumluluğunu bu yazının kapsamı dışında bırakıyoruz.
Bakım kayıtları OEE'ye nasıl bağlanır?
3DS'in 15.11.2022 tarihli DELMIA blog yazısına göre makine duruşu katlanarak artan maliyetlere yol açabilir; yazı verimli bir bakım sisteminin bu yüzden kritik olduğunu söyler. DELMIA Apriso'nun Equipment Maintenance & Management sayfası, ekipman onarım geçmişinden yararlanarak etkili prosedür ve politikaları bulmayı, bakım çizelgesini tesisin kapsamlı verisine dayanarak iyileştirmeyi ve OEE hakkında içgörü kazanmayı anlatır. Aynı sayfa bakım iş emri başına gerçek süre ve işçiliğin izlenmesini ve rutin bakımın üretim, kalite ve diğer faaliyetlerle senkronize edilmesini sayar.
Duruş kaydı ile bakım iş emri aynı ekipmana ve aynı zaman aralığına bağlandığında, plansız bakımdan doğan kullanılabilirlik kaybı ile o arızanın onarım geçmişi aynı yerden okunur. İkisi ayrı sistemlerde ve ayrı kodlarla tutulursa bu bağı her seferinde biri elle kurar.
OEE Ölçümüne Başlamadan Önce Nelere Dikkat Edilmeli?
Önerimiz, OEE'yi bütün tesise yaymadan önce tek bir hatta ya da tezgah grubunda tanımları sabitlemektir. Aşağıdaki kararlar ölçüme başlamadan yazılı hale gelmelidir; sağ sütun, kararın neyi etkilediğini gösterir.
| Sabitlenecek karar | Etkilediği yer |
| Hangi duruşların planlı, hangilerinin plansız sayılacağı; kısa duruş için eşik süre | Kullanılabilirlik ve performans |
| İşin standart hızının her iş ve makine için hangi kaynaktan alınacağı | Performans |
| Sağlam adedin hangi kontrol noktasında sayılacağı; sonradan ayıklanan ıskartanın hangi vardiyaya yazılacağı | Kalite |
| Duruş neden kodlarının listesi ve "diğer" kodunun kullanım sınırı | Kaybın nedenine göre analiz |
| Kaydı kimin girip kimin düzelteceği; raporlara hangi rolün erişeceği | Bütün girdilerin güvenilirliği |
| Raporlama düzeyi: makine, hat ya da tesis | Karşılaştırmanın anlamı |
OEE ve MES Çözümleri için Yenaplus Danışmanlığı
OEE'yi ölçmeye hazırlanan üretim ve bakım ekipleri için önerdiğimiz ilk adım, yukarıdaki karar tablosunu tek bir hat ya da tezgah grubu için doldurmak ve her girdinin bugün nereden, kim tarafından toplandığını yanına yazmaktır. Sonraki adım için teknik görüşme talebinizi bize ulaşın sayfasından iletebilirsiniz; DELMIA hakkında genel bilgi DELMIA sayfamızda yer alır. Yenaplus, Dassault Systèmes Yetkili İş Ortağı olarak 3DS çözümlerini sunar, kurar ve uygular; kullanıcıları eğitir ve destekler. Ofislerimiz İstanbul, Ankara ve Bursa'dadır.